ماهنامه ارمون

آخرین خبرها :

"ننا" یادآوری کسب آرامش است

محمدرضا وطن دوست، فیلمساز:

زهرا اسلامی

 

محمدرضا وطن دوست، فیلمساز  ساروی هم از آن دسته آدم هایی بود که در کنار تعداد دیگری از جوانان فیلمساز مازندرانی در سال 95، در کشور خوش درخشید و باعث خوشحالی ما شد. گفتگو با وطن دوست که 38 سال دارد کمی مفصل تر است؛ علاوه بر سوژه فیلم مستند "ننا"، جهان بینی او و نوع نگریستن اش به هستی نیز مورد بحث قرارگرفته است. گپ و گفت ما با مردی که در رشته های مختلف هنری تبحر دارد، بی نهایت مهربان است و فروتنی و بی آلایشی در او ریشه دارد را می خوانید؛

آقای وطن دوست از سالهایی بگویید که کمتر از شما خبر مبسوطی درج شده بود. خاصه بعد از موفقیت فیلم "وقتی لیموها زرد شدند".

بعدازساختفيلم "وقتيليموهازردشدند "درسال ٨٦ ودوسالحضورموفقبينالمللي،ازسال ٨٨ بيشترينوقتبندهبرايدوپروژه "ننا" و "قصهديوار" صرفشدهاست،درضمنتدريسدردانشگاهومراكزصداوسيماهايكشور،پژوهشونوشتنكتابيجديدوهمينطورآمادهسازيدونمايشگاهعكاسيوچيدمان...

و از مستند تازه "ننا" بگویید که برنده جایزه ویژه جشنواره فیلم حقیقت شد.

پروژه "ننا" كهمجموعهگستردهايازفيلم،ويدئو،عكس،چيدمانوپرفورمنساستازسال ٨٨ شروعشدوبعداز ٩ سالدرسال ٩٥ اولينمحصولاينمجموعهكهفيلممستندتجربي "ننا" بودهدرجشنوارهسينماحقيقترونماييشد،كهكانديداي ٦ رشته( بهترينفيلم،بهترينكارگرداني،بهترينفيلمبرداري،بهترينصدا،بهترينموسيقي،بهترينفيلمهنروتجربه) وبرندهجايزهويژههياتداورانبرايبهترينفيلمبلندجشنوارهشدهاست.

" ننا" محصولچندسالزحمتشماست،ازحالوهوایاینفیلمبگویید. ایدهیساختاینکارکهازیکسوفرمگراستوازسویدیگرنگاهیبهآیینداردچگونهدرذهنشماشکلگرفت؟

فيلمبردارياينفيلم ٦ سالطولكشيدومراحلپستوليدآنكهشاملتدوين،صداسازيوصداگذاري،موسيقيواتالوناژبودبهمدت ١٤ ماهبهطولانجاميد. مدتهابودكهقصدانجامپروژهايدرمازندران (شهرساري) داشتمكهبهبررسيآيينهاومراسمهاييپرداختم. درمراحلپژوهشچيزيكهبيشتريننمودراداشتاينبودكهنشاندادنآيينهاومراسمهايآيينيدرمازندرانبهشكلمستندگونهوگزارشيبسيارتكراريبهنظرميرسد،بهدنبالراهكاريبرايجذابكردنآنبوديمكهبهترينراهبهنظرتغييرفرمدرساختاربصريوبيانيايدهمدنظر،بسيارمهمبهنظرميرسيدوازآنجاييكهكشاورزيوطبيعتبيشترينكاركردرادرفيلمداشتانعكاسدرآبموردنظرماقرارگرفت.

چرااسمشرا " ننا "( مادر) گذاشتید؟

درخلاصهداستانفيلمداريم: "مادريكرحمبزرگزندگيميكنيم". فيلمدرموردطبيعت،محيطزيست،انسانوآيينهايشاست،وهمهی فيلمدرانعكاسدرآبميگذرد،هستي،نقشمادررابازيميكندومادرطبيعت،يامادرهستيمدنظرمابودهاستوازآنجاييكهكلفيلممادرساريواطرافآنميگذرد،زيباترينوبرازندهتريننام "ننا" بودكهدرمازندرانبهمعنايمادريامادربزرگاست،ضمناينكهدرپژوهشهايمان،خدايمادريرايافتيمبهنامنانايكهبسياربرايمانجالببهنظررسيد. ازاينروناممجموعهآثارمان "ننا" گذاردهشدهاست.

 

 

آیابهنظرشماانتخابچنینساختاری( کهفرمویژهایدارد) درانتقالمفهومومعرفیآیینهایبومیکارکردبنیادینوتعیین کننده دارد؟

بله.

چگونه؟

اگربخواهيمصادقباشيم،درجامعهجهانيامروزباتوجهبهسطحگستردهوتاثيرگذارفضايمجازي،نشاندادنمراسمهاوآيينهابهخوديخودبرايمخاطبجذابيتچندانيندارد،برايايجادرابطهباجوانانيكهدرطولشبانهروزويدئوهايبصريوجذابيرادراينستاگرام،فيسبوك،وكانالهايمجازيمشاهدهميكنندبايدانديشهايكرد،وراهينيستجزخلاقيتدرساختاروزبانفيلم. مخاطبيكهبيانميكنمصرفامخاطببومينيستبلكهدرموردمخاطبغيربوميوبينالملليصحبتميكنيمودراينراهگريزيازخلاقيتونگاهينودرساختاروفرمنيست.

بهنظرشماانتخابیکقالبوساختارفرمالونو،می توانددرجذبمخاطبجهتتوجهبهیکاندیشه،آیینوسنت (کهامروزکمیابدونکاربرداست) تاثیرگذارباشد؟

هنرمندفيلمسازبانشاندادنقابليتهاوارزشگذاريآيينها،آدابورسومبهمديرانومسئولينيادآوریميكندكهنبايدازآيينهايكهنوبوميغافلشوندتاباايجادتنوعوبروزرسانياينآيينهاازطريقزبانگويايهنردرفرهنگعموميمردمتاثيرگذارباشد.

بهعنوانیکفیلمساز-پژوهشگر،ماچگونهمی توانیم،ازآیینهایکهن،جهتفعالسازیوتحرکبخشیدرجامعه،وایجادیکمحیطپرنشاط،بهرهبگیریم؟

برگزارياينآيينهاميتواندباعثانسجام،وحدت،ودوستيمردميكشهريايكمنطقهشودجدايازاينكهميتواندكمكبهگردشگرياستانوشهرمانكند،به عنوانمثالاگرمراسمجشنشاليبهصورتخاص،خلاقانهوساختارمندبهشكلجشنمليوبوميدرزمانخاصومشخصبرگزارشودچهبساحتيگردشگرانخارجيبسياريرابهخودجلبكند.

اغلبکارهایشمابیشتروجوهمستنددارند، چرابهساختآثارمستندبیشتررغبتدارید؟ بهنظرشمافیلممستند،چهامکانوویژگیهای(امتیازیامحدودیت) بارزینسبتبهفیلمداستانیدارد؟

بلههمينطور است،سياستهايكمپانيهايبزرگسينمايي،سرمايهوجذبمخاطببهصورتكلاناست،وبراياينمنظوردستبههركاريميزندكهدربسياريمواقعبرايهنرمندخلاقومستقلجذاببهنظرنميرسدمانندسوقدادنسينمابهسمتفيلمهايعامهپسند. باتوجهبهتجربهايكهدرساختفيلمسينماييداشتمبرايبندهسينمايمستند،سينمايشريفتروصادقتريبهنظررسيد،وكشفوشهوددرسينمايمستندبرايملذتبخشتراست. همسينمايمستقلترياستوميتوانبهدغدغههايپژوهشي،فرهنگيوزيباييشناسانهخودپرداخت،همفشاركمتريازلحاظسياستهاينمايشوفروشفيلمبرفیلمساز است. ازآنجاييكهنگاههنريبندههرروزمستقلتروتجربيترميشود،عرصهسينمايمستندوبخصوصسينمايتجربيبرايمجذابترودلنشينتراست. هرچندباتوجهبهتجربهايكهداشتمگذشتنازجذابيتهايسينمايداستانينيزسادهنيست.

بهعنوانیکفیلمساز(کهباهنرهایدیگرمثلنمایش،عکاسیو .. آشناییدارید) سینماوفیلمچهویژگیبرجستهایدربیانیکمضمونبرایمخاطبداردکهازاینگذارمی تواندرفرهنگسازییاانتقالیکمفهومیایکاحساس(شادی،عشق،ایثارو ...) بهمخاطب،ازآنبهرهگرفت؟

تفاوتبارزسينماباديگرهنرهادرگستردگيمخاطبجهانيوتاثيرگذاريذهنيآناستكهازتماميهنرهايديگراستفادهميبرد. هنرهايديگرسطحمخاطببسياركمتريرادربرميگيرند،البتهبايدگفتدراينميانهنرمندانخاصيهستندكهبازبانعكس،نقاشي،چيدمانوهمينطورهنرهاياجرائيتاثيربسزاييدرجهانانسانيوهنردارندافراديهمچونمارياناآبرامويچدرهنرپرفورمنسياآيويويدرهنراينستاليشنو...

"ننا" ترکیبی است از عکاسی و نقاشی و موسیقی و سینما و فاقد هر گونه دیالوگ، نریشن و زیرنویس. چطور به این ترکیب رسیدید؟

علاقهيعجيبيازكودكيبههنرهايتجسميونمايشيداشتم،از ٩ سالگيبازيدرنمايشرادرجشنوارهدانشآموزيآغازكردموباحضوردر ١٠ نمايشبعنوانبازيگر،كارگردانوطراحصحنهولباس، ١٢ جايزهكسبكردم.همينطوردرسالچهارمدبستانجايزهبهتريننقاشيرادربيندانشآموزانابتدائيدریافكردمياقبلازحضوردردانشگاه،جايزهبهترينطراحيپوستروبروشوردرجشنوارهاستانيتئاترفجرراكسبكردموبعدازآنطراحيپوسترچندفيلمسينماييهمچون "خانهايكنارإبرها" كهسالگذشتهمنتخببهترينپوسترجشنوارهدفاع مقدس شد.همينطورطراحيپوسترجشنوارهبينالملليفيلمرشدرابرعهدهداشتم. عكاسيراازاوايلدانشگاهدرسال ٧٩ وبهشكلحرفهايآغازكردمودرهمانسالدرجشنوارهعكاسيشمالكشورجايزهايراكسبكردمودرچندنمايشگاهدانشجوييحضورداشتم. همهياينتجربههادرطولمسيرآموزشويادگيريوتجربههايفيلمسازيدر "ننا" بهتكاملرسيدومتبلورشد،درننابودكهدوبارهبهاصلخودمكهارتباطيبيناينهنرهابودبرگشتم. هنرهايجديدمانندويدئوآرت،هنرچيدمانوهنرپرفورمنسرادراختيارگرفتمتامجموعهايجذابودلنشينخلقشود. دوستداشتم "ننا" همچونموسيقيبدونگفتنسخنيبرذهنوروحمخاطبتاثيرگذاردوبرجانشبنشيندكهاميدوارمچنينبودهباشد.

"ننا" بهنوعی،تولدتامرگودوبارهزندگیراروایتمیکند؟ از رنج های آدمی و چگونه بودن بگویید که احتمالا ذهن شما را درگیر کرده بود.

بله،همينطوراست،اززمانیکهانسانخلقشد،زندگیبسیارآرامیدردلطبیعتداشتکهبیشترین اششاملدامداریوکشاورزیدردلطبيعتبودودرطولزمانكمكمتیرهایغولپيكربرق،ماشینهاوسازههايسنگينرامیبینیمکهبهسمتانسانهجوممیآوردو...

نگاهدواروسلسهمندیازمراحلزیستآدمیراکهازتولدتاازدواجوپیریاستنمایانکردیمودراینبینمفاهیمیچونگناه،حسرت،عشق،وامیدرامیتوانیافت. چهارفصلطبيعتازبهار،تابستان،پاييزوزمستانراوهمينطورمراحلكاشت،داشت،برداشتشاليومراسمهايآيينيكهشاملمراسمبارانخواهي،آفتابخواهي،جشنشالياستراوهمينطورچهارفصلزندگيانسانازكودكي،جواني،ميانساليوپيري،ازدردورنجبشر،رنجبودن،رنجتنهايي،رنحعشق،رنجگناهورنجرفتنو...

و این فیلم درباره «هویت» است  و اینکه از کجا آمده ام؟ به راستی از نظر شما از کجا آمده ایم؟ در جنگ سنت و مدرنیته کدام پیروز خواهند شد؟

وقتیرجوعمیکنمبهذهنممیبینمکهاینفيلمخیلیبرخاستهازفلسفهوادبیاتیاستکهدرزماندانشجوييمطالعهکردهام. درواقعازحقیقتوجهانیمیآيدکهدرفلسفهوادبیاتكلاسيكوعرفانیماصحبتمیشودوازسوییديگر،فیلمنظربهتمثیلغارگونهگیجهانازمنظرافلاطوندرکتاب «جمهور»دارد. جاییکهافلاطونرادرسنینجوانیميخواندمکهصحبتازسایههاییمیکندواینکهآدمیشایدسایهایازجهاندیگرباشد. ازآنزماناینموضوعدرمنشکلگرفتوازآنجابودکهدرذهنمدرگیرایننگاهشدمکهمادرکجازندگیمیکنیموآیادرجهانيمجازیسِیرمیکنیم؟! جهانیکهدر«ننا»ساختممیتواندتعابیرمختلفیداشتهباشدکهیکیمیتوانداینباشدکهاصلاآيااینجهانیکهمننشانمیدهمجهانیحقیقیاست؟ویااینکهسایهایازحقیقتاست؟

مادردورهایزندگیمیکنیمکهخیلیمسائلاززندگيمانندفطرت،آسایش،دوستیوصلحازبینرفتهاست. حتیدرفیلممیبینیمکهدردورهتكنولوژيكصداهااغراقآمیزترشدهوحرکتهاتندوخشنمیشود. البتهدلمنیامدپایانفیلمبامرگِآدمیپایانیابد. درواقعفکرکردمباساختاینفیلمبتوانمبهآدمهابرایکسبآرامشيادآوریکنم. اینجهانیکهمننشانمیدهمشایدجهانیباشدکهمادرگذشتهتجربهکردهودیگرگمکردهایم.

در گفتگویی گفته بودید اگر در جهان امروز خلاقیت  نداشته باشیم جزیی از جهان نیستیم. و جایگاه فیلمسازان ایرانی در این جهان کجاست؟

هنرايرانيهميشهجزئيازاينجهانبودهاست،درتماميهنرهاحضورقويداشتهايماماامروزهحضوردراينجهانكميپيچيدهترشدهاست،خلاقيتتحتتاثيرسياستواتفاقاتمعاصرهمچونمعضلمحيطزيستي،جنگومهاجرتقرارگرفتهاست.

فیلم "ننا" در ادامه به کدام جشنواره ها خواهد رفت؟

فيلم "ننا" همبهجشنوارههايجهانيارسالميشودهمدرمجموعهچيدمانوپرفورمنسنمايشدادهخواهدشد.

چه پیش بینی درباره فیلم دارید؟ ممکن است موفقیت های "وقتی لیموها زرد شدند" تکرار شود؟

بستگيداردتاموفقيتراچهبدانيم،هرانسانيرسالتيدارد،وهنرمندنيزبيشتر،رسالتينيستغيرازآگاهيواشتراكآنباديگران.فيلم "ننا" بازبانیبصریونگاهیشاعرانهبهمفهومعمیقهستیشناسیمیپردازدوازاینروبهلحاظمعنامیتواندهمراهباکشفبسیاردلنشینیبرایمخاطبِمشتاقباشد.

آقای وطن دوست، به عنوان یکی از مخاطبین فیلم های شما، انتظار ساخت فیلم داستانی هم از شما داشتم. ذهن تان درگیر قصه ای نشده که بخواهید آن را بسازید؟

ممنونمازتوجهتان،درحالنوشتنفيلمنامهايجديدهستمكهاگرعمريباقيباشدسالآيندهبهآنجانخواهمبخشيد.

شما جزو آن دسته افرادی هستید که با جایزه تان به نوعی امسال ما را خوشحال کردید. نظرتان درباره مقوله ی خوشحالی در جامعه چیست؟ برای شاد بودن و عبور از غم ها و بحران ها چه پیشنهادی دارید؟

انسانبارنجيعميقوغريبزادهشدهاست،واينرنجريشهدرجاييداردكهچشمگوشاينجهانيماشناختيازآنندارد،بهاحتمالقويناشئازتجربهايناشناختهاست،واينرنجناشياززخمعميقياستكهباخودبههمراهداريمودرطولزندگيدرتلاشيمتامرهميبرايشپيداكنيم. عشق،محبت،صلحودوستيجوهراينمرهماستكهكميايندردراالتيامميبخشد،وشاديوآرامشدرجهانحكمفرماميشود،حضرتعشققدرتلايزاليدارد،آنرابرايهمهآرزومندم.

چرا این سالهای فیلم های ایرانی اینقدر تلخ هستند؟ آیا چون جامعه ای تلخ و عبوس داریم می بایست فیلم ها هم چنین باشند؟ کارکرد فیلم ها را در تداوم ناشادی چگونه ارزیابی می کنید؟

هركسكهزيباييرادرككند،دچاررنجتنهاييميشود،هنرمندزيباييرادركميكندامابهشكلعينيدرجهانملموسآنرانمييابد،بنابراينهنرمنددردمندميشودورنجميكشد،وايندردورنجراباديگرانبهاشتراكميگذاردتاازرنجشعظيمخودبكاهد،هنرمندپيامبرزمانهخويشاستوبايدرسالتخويشرابهبهترينصورتممكنبهسرانجامبرسانداوجدايازجامعهخويشنيست.

ممکن است روزی را شاهد باشیم که چیزی از شالیزارها و باغ های شمال باقی نمانده باشد؟

انسان،طبيعتخودرانابودميكندودركهكشانبهدنبالجاييبرايزندگيميشود،آيااينخودرنجبزرگينيست،انسانكنجكاو،درگيربازيخطرناكيبامحيطزيستوهستيخويشاست.

ممکن است فیلمی بسازید که به چهره گردشگری و تفریحی مازندران بپردازد؟

هرچيزي،درهرزمانيممكناست.

نوروز شما را یاد چه خاطره ای، چه چیزی می اندازد؟چه چیزهایی در این آیین هنوز زنده و ماندنی تر از سایر بخش هاست؟

نوروزمرابهكودكيميبرد،بهخانهباغ،حياط،باغچه،گل،درخت،خانواده،پدر،مادرو...

ماندهترينبخشنوروزكههمچنانزندهاست،ديداراست،ديدار...، ديدارخانوادهودوستانبههمراهآيينهاييكهدرطولزمانشكلعوضكردهاندچهارشنبهسوري،هفتسينو... آرزوميكنمديدارآيندهمانبافكروانديشهاينوباشدنهفقطبالباسينو...

اگر بنا باشد تصویری از مازندران انتخاب کنید آن تصویر کدام است؟

اگرفيلمسينمايي" وقتيليموهازردشدند" و "ننا" رامشاهدهكنيد،پاسخخودراخواهيديافت.

 

 

 

 

 

طراحی و ساخت : شرکت تحلیلگران ایده طبرستان