مجله ارمون - شاه نقش را به دریا نداده ایم

ماهنامه ارمون

آخرین خبرها :

شاه نقش را به دریا نداده ایم

 

زهرا اسلامی

تابستان آمده نیامده دلتان دریا می خواهد، آب تنی عصرانه، قدم زدن با پاهای برهنه روی ماسه های ساحل که گرمای مطبوعی دارند، تماشای غروب آفتاب وقتی رنگ های دریا درهم و برهم می شوند، دریاگردی و خیس شدن توی قایق های کوچک متلاطم و زنده کردن خاطرات شمال که دریایش جدا نشدنی است...

شمالی هم که باشید دلتان می خواهد بلال را شب ها کنار دریا کباب کنید، غروب ها زودتر کار را تمام کنید و بروید دریا. غذایتان را در رستوران های  جاده های منتهی به دریا میل کنید، شب چره های تابستانه را با هندوانه تان بردارید و بروید دریا، تعطیلات از صبح، برنامه بریزید تا عصر تنی به آب بزنید؛ آب دریا. مهمان که برایتان بیاید وعده دریا می دهید اگر چه دلتان خوش نیست به این ساحل و دریا که تفریح کمی دارد، که ممکن است خجالت تان بدهد خاصه وقتی مهمان تان غریبه باشد...

و این برنامه ریزی ها ادامه پیدا می کند تا پاییز آرام از راه برسد و دریای ما که سرگرمی برای زمستان و پاییز ندارد سوت و کور شود و دوباره بمانیم منتظر بهار و تابستان.

دریای ما و نوستالژی ایرانیان

دریای خزر و سواحل زیبای آن مهم‌ترین گزینه جذب گردشگر در مازندران، است. سواحل و كرانه‌های دریا در پیوند با جلگه سرسبز و كوه‌های بلند سر به فلك كشیده البرز، دیدنی و خواستنی است. دریاچه خزر 438 هزار كیلومتر مربع وسعت دارد و بزرگ‌ترین دریاچه جهان به شمار می‌رود و نقش تعیین‌كننده‌ای در آب و هوای سواحل شمال ایران دارد.

این سال ها علی رغم توجه گردشگران به سایر جاذبه های مازندران و استقبال از کوهستان ها، رویدادهای فرهنگی و جشنواره های بومی، روستاها و طبیعت استان، هنوز 90 درصد مسافران برای دیدن دریا و قدم زدن در ساحل و استفاده از جاذبه دریا به مازندران سفر می کنند. دریای خزر برای بسیاری از ایرانیان حس نوستالژی را تداعی می کند. گرچه بعد از انقلاب و با گذشت 37 سال، ساحل و فرا ساحل به تنهایی برای استان عایداتی نداشته است و هر سال شاهد آلوده تر شدن ساحل و دریا با انواع شیوه ها هستیم. گردشگران به خاطر دریا وارد استان می شوند؛ در هتل ها و خانه های استیجاری اقامت و در رستوران غذا میل می کنند، با رفت و آمدشان به شهرهای مازندران شور زندگی را جریان شتاب آلودی می بخشند و...، اتفاقاتی که خوب است اما کافی نیست.

دلتان کنار دریا می خواهد؟ از شرق مازندران که وارد شوید ساحل ماسه ای میانکاله در کنار شبه جزیره میانکاله که جزو کم نظیرترین سواحل استان است، منتظر شماست. میانکاله به خاطر جزیره و خلیج، بیشتر ساحل علمی تحقیقاتی است و گردشگران خاص این حوزه را جلب می کند. گردشگری در این جزیره نمی تواند گسترده باشد؛ میانکاله گردشگری متمرکز را می طلبد.

ساحل گوهر باران در میاندورود با درختان توسکایش تقریباً بکر باقی مانده است. ساحل ماسه ای دریای فرح آباد با سابقه تاریخی و همجواری با رودخانه دائمی، ساحل شناخته شده ای از قبل انقلاب تاکنون است که ساحل عمومی اش اندک و دولتی هایش بیشتر است. عمق آب دریا در این منطقه قابل توجه است و مجموعه تاریخی فرح آباد در دو کیلومتری ساحل. فرمانداری ساری هم امسال دست به کار شده و تابستانی متفاوت برای شهروندان و مسافرانش تدارک دیده که برنامه های شاد فرهنگی و هنری در ساحل نیز جزو آنهاست.

چپکرود جویبار ساحل کمتر شناخته شده ای است که قابلیت سرمایه گذاری بیشتری دارد. غروب این ساحل را از دست ندهید اگر تاکنون تجربه نکرده اید. کسی هست اسم ساحل بابلسر را نشنیده باشد؟ گمان نکنم، لااقل گمان نکنم دریا دوستان آن را ندیده باشند. ساحلی که وسیع نیست، وسعت ساحل آزادش کمتر، رودخانه اش دلنشین است و شهرش بوی دریا می دهد، اقتصاد و تفریح در این شهر ساحلی جریانی شیرین دارد...

ساحل فریدون کنار با بندر کوچک اما زیبایش هم کمی بعد از بابلسر اغلب پاکیزه است. ساحل در محمودآباد را کمتر می شناسند. ساحل عمومی شهر نور مقصدی تاریخی نیست و هنوز جا دارد که برایش ظرفیت سازی کرد.

ساحل سیترای نوشهر و رادیو دریای چالوس از گذشته از همان موقع که گردش در ساحل مد شد مطرح و مقصد بود. در کلار آباد، تنکابن، عباس آباد و رامسر سواحل کوچک و دیدنی است. ساحل در غرب مازندران با شرق و مرکزش چندان تفاوتی ندارد. تنها در غرب استان در تعدادی از نقاط، تفریحات آبی مثل جت اسکی، قایق سواری و... وجود دارد ولی دلتان را صابون نزنید که سوار کشتی بشوید و گشتی توی دریا بزنید و ...

از تجارب دیگران بهره ببریم

یک کارشناس گردشگری می گوید:«ما در طراحی ساحل کم تجربه هستیم بنابراین ترجیحاً باید از تجارب بین المللی کشورهای اسلامی که در سواحل کار کرده اند بهره ببریم تا گردشگران خارجی و داخلی  را اغنا کند. همچنین در حوزه بانوان نیز می بایست در ساحل کار جدی و متفاوتی انجام می دهیم و فرصت مناسب سازی سواحل که قابلیت رقابت بین المللی دارد، را برای آنها فراهم کنیم. طرح ها باید چند منظوره باشد؛ صرف کشیدن برزنت و تفکیک فضا به معنی طرح ساماندهی ساحل نیست. با همین آداب اجتماعی اسلامی می شود گردشگری ساحلی با کیفیتی داشت».

علی ماهفروزی در پاسخ به این سوال که کدامیک از نقاط ساحل استان قابلیت سرمایه گذاری دارد، می گوید:«به نسبت به حضور گردشگران داخلی و خارجی می توان سواحل استان را به لحاظ سرمایه گذاری تفکیک کرد در عین حال که می توانند با هم هماهنگ باشند. گردشگران اروپایی و آمریکایی اغلب به ایران برای دیدن جاذبه های تاریخی و فرهنگی سفر می کنند، اگر بنا باشد توری برای این نوع گردشگران در مازندران فراهم کنیم باید آنها را به دیدن آثار تاریخی- طبیعی مازندران ببریم؛ در این نقاط نیز می توان سواحل را با معیارها و مدل سواحل بین المللی طراحی کرد؛ مثل ساحل بهشهر و ساری. نقاط دارای کشش برای گردشگران داخلی نیز می بایست مطابق سلایق و معیارهای این نوع گردشگران طراحی شود. همچنین علاوه بر توجه به علایق گردشگران داخلی باید شاخص های حضور گردشگران خارجی نیز در طراحی سواحل مورد توجه قرار بگیرد».

دریای خزر، محیط زیست گرانبهاترین ماهی‌های دنیا است. در بخش جنوبی دریای مازندران و رودخانه‌هایی که به آن می‌ریزند یعنی سواحل مربوط به ایران، ۷۸ گونه و زیرگونه ماهی یافت می‌شود. از مهم ترین رودخانه‌هایی که به این دریای می‌ریزد می‌توان از سپید رود و پیلورود (رود بزرگ) و هراز نام برد. ۹۰ درصد صید ماهیان خاویاری مختص به این دریای است. دریاچه خزر جز دریاچه های آب نسبتا شیرین محسوب می شود. تماشای ماهی در قفس فرصت های دریا و ساحل مازندران است. برای تماشای ماهی در قفس می توانید به غرب استان و ساحل چپکرود جویبار، موزه ماهیان خاویاری بروید.

اگر سواحل مالزی، ایتالیا، اندونزی، فرانسه... توانسته اند فرصت اقتصادی ایجاد کنند چرا ما نتوانیم از ظرفیت ساحل بهره ببریم. اکنون شرایط حداقلی نیز در ساحل ما وجود ندارد؛ در واقع آنچه هست مطلقاً راضی کننده نیست. شاهد رخدادی که در توسعه پایدار مازندران به صورت هدفمند نیستیم. شاید یکی از دلایل این امر فقدان یک متولی برای ساحل است.

قوانین کهنه مانع است

معاون سرمایه گذاری اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری مازندران درباره فقدان سرمایه گذاری مناسب و سودآور در ساحل می گوید:«با وجود اعلام آمادگی بخش خصوصی برای سرمایه گذاری در حوزه گردشگری استان، گاهی قوانین این حوزه که مربوط به دهه 40است مانع از انجام این کار می شود. در ماده 6 قانون مصوب سال 1370، واگذاری زمین های منابع طبیعی برای اجرای طرح های گردشگری به اخذ مصوبه و مجوز از کارگروه گردشگری مشروط شده است. بر اساس این قانون، میراث فرهنگی پس از بررسی درخواست و گرفتن استعلام از نهادهای مربوطه همچون محیط زیست، امور آب و نبود مغایرتی در این روند، با سرمایه گذاری فرد در زمین های تعیین شده منابع طبیعی موافقت می کند. پس از این مرحله که به اندازه کافی دقیق و طولانی است و مصوبه کارگروه گردشگری را هم دارد، طرح قابلیت اجرایی پیدا می کند، اما برابر ماده 3 قانون حفاظت و بهره برداری از جنگل ها و منابع طبیعی که مربوط به دهه 40 است، پس از این مرحله باید آگهی مزایده در روزنامه منتشر شود که عملا سنگی جلوی پای اجرایی شدن طرح های گردشگری است».
حسین باقری ادامه می دهد:«با انتشار آگهی مزایده افرادی با عنوان سرمایه گذار اعلام آمادگی و برای در اختیار گرفتن زمین رقابت می کنند که گاهی اصلا توان سرمایه گذاری را ندارند».

با ایجاد پنجره واحد سرمایه گذاری با حضور دستگاههای استان مشخص شده که تولیت دریا و ساحل را سازمان های امور اراضی و آب منطقه ای به عهده دارند. این پنجره به منظور برداشته شدن مواقع بوروکراتیک که راه را برای سرمایه گذاران طولانی می کند، راه اندازی شده است. آیا دریا و ساحل می تواند بعد از این به فرصتی اقتصادی تبدیل شوند؟!

 سازه های منطبق با مصالح بوم آورد و معماری سبک در ساحل و واگذاری به سرمایه گذاران مشخص و واقعی با طول مدت معین و دارای امنیت می تواند کارساز باشد. نظارت و قوانین می بایست به درستی صورت بگیرد. زمینه سرمایه گذاری درست باید فراهم تر از قبل شود. در دریا می توان جزیره های شناور، خدماتی نظیر اتوبوس های دریایی ورزشها و سرگرمی های دریایی ایجاد کرد که ما تاکنون بدان نپرداخته ایم. در حال حاضر عموماً قایق های ماهیگیری در فصل تابستان نو نوار می شوند، به آنها جلیقه های نجات اضافه می کنند و این می شود فرصت گشت دریایی ما، اتفاقی در قرن بیست و یکم شایسته مازندران نیست.

ماهفروزی می گوید:«می شود با اطمینان به سرمایه گذاران واقعی، چهره ساحل و دریا را تغییر داد. همچنین آنچه که می تواند ساحل ما را جذاب تر کند و شوق به دریا را بیافزاید برگزاری جشنواره های فرهنگی، ورزشی و هنری و آیینی در ساحل است. دیگر ساماندهی طرح دریا، نجات غریق و چادرهای برزنتی اغنا کننده نیست.»

ایجاد ظرفیت برای حمام آفتاب زنان و مردان امری ضروری و اجتناب ناپذیر است. تعبیه استخرهای آب شیرین در حاشیه ساحل، مکان هایی برای استحمام در داخل طرح دریا، ایجاد فضای سبز که علاوه بر زیبایی، سایه ای فراهم کند.

ماهفروزی می گوید:«ما اولین گروه از انسان ها نیستیم که می خواهیم در ساحل و دریا کاری انجام دهیم. دنیا در این باره بسیار کار کرده است. با دانش، کسب تجربه و بسترسازی برای سرمایه گذارانی که اقدام جدی و اصولی انجام می دهند می توانیم از دریا به عنوان فرصت اقتصادی بهره ببریم، نه فقط سرمایه گذارانی که تنها در فصل دریا اقدامات کوچک و پر نقص انجام می دهند و اغلب نیز نارضایتی گردشگران را موجب می شوند. خدمات دریا باید مثل خود دریا فراخ و فاخر باشد. ما میزان خوبی در دریا نیستیم که یکی از دلایل آن همان تعدد متولی دریا و ساحل است. همچنین عدم مدیریت صحیح و نقض قوانین باعث شده بخش هایی از ساحل دریا به افرادی خاص تعلق بگیرد و عموم مردم از آن محروم باشند تا آنجا که بعضی ها سند در داخل دریا هم دارند. آزادسازی دریا توسط تمام ارگان ها باید اتفاق بیافتد».

دریای خزر دارای ذخایر گاز، نفت و خاویار است. کل ذخایر اثبات شده نفت در این دریا ۵۰ میلیارد بشکه بوده‌است و این یعنی حدود ۴ درصد از کل ذخایر نفت جهان. دریای خزر قرن‌هاست که دریا نامیده می‌شود ولی به هیچ دریایی به طور طبیعی متصل نیست؛ بنابراین رژیم حقوقی ویژه و منحصربه‌فرد خود را داشته و دارد. اگر دریای خزر را دریاچه بدانیم در آن صورت مشمول کنوانسیون ملل متحد در مورد حقوق دریاها نمی‌شود و رژیم حقوقی آن باید بر اساس توافق کشورهای ساحلی دریای خزر تعیین شود.

دریای خزر قرار است مسیر ترانزیت شمال اروپا و آسیا با جنوب و یکی از محورهای کریدور شمال-جنوب باشد. این دریاچه از طریق رود ولگا و کانال کانال ولگا-دن به آبهای آزاد متصل شده است. به باور عنایت‌الله رضا، در کتاب نام دریای شمال ایران، محتمل‌ترین نام امروز برای این دریا، دریای کاسپین است. این دریاچه با طول تقریبی ۱۲۰۰ کیلومتر و عرض متوسط ۳۲۰ کیلومتر و مساحت 438 هزار کیلومتر مربع وحجم 770 هزار کیلومتر مکعب بزرگترین دریاچه آب نسبتا شیرین جهان است. کم عمق ترین ناحیه این دریاچه ۲۵ متر در منطقه شمالی است و عمیق ترین مناطق در قسمت مرکزی و جنوبی واقع شده‌ است که در بعضی از مناطق جنوبی ۹۰۰ الی ۱۰۰۰ متر عمق دارد، سواحل این دریاچه جمعاً ۶۳۷۹ کیلومتر است که حدود ۹۲۲ کیلومتر آن در خاک ایران واقع شده‌است.

مازندران تنها استان ساحلی دریای خزر است که از سه محور زمینی (کندوان، هراز و فیروزکوه) با مرکز کشور در ارتباط بوده و علاوه بر گذر راه‌آهن سراسری سه فرودگاه (ساری، نوشهر و رامسر) نیز ارتباط هوایی آن را با سایر نقاط کشور برقرار می‌كند. همچنین جاده‌ ی(بابلسر- رامسر) به طول 220 کیلومتر، با فاصله 10 تا 300 متر از ساحل دریا می‌گذرد و چشم‌اندازهای کم نظیری را برای گردشگران فراهم می‌آورد.

 

 دریا به تنهایی می تواند در اقتصاد منطقه نقش ایفا کند اما ما موفق نبوده ایم شاه نقش را به او بسپاریم  تا بازی زیرپوستی، متفاوت و جایزه برش را شاهد باشیم.

 

 

 

 

 

 

طراحی و ساخت : شرکت تحلیلگران ایده طبرستان